Nasi partnerzy

  • image
  • image
  • image
  • Instal-mont
  • image
  • image
  • image
  • Autokompleks
  • image
  • image
  • image
  • image

Fotoreportaże

  • Wycieczka na Zamojszczyznę - dzień 2 - Zwierzyniec, skansen w Guciowie, Szumy nad Tanwią - fot. red. J.Dębiec i P.Kumorek
  • Wycieczka na Zamojszczyznę dzień 1 - Zamość, Szczebrzeszyn - fot. red.J.Dębiec
  • Skodomania - zajawki z I Ogólnopolskiego Zlotu fanów pojazdów marki Skoda - 8-10. września 2017 - Kąpielisko
  • Uroczystości 150-lecia Powiatu Brzeskiego - sesja naukowa rozpoczynająca trzydniowe obchody - fot. red. J.Dębiec
  • Międzynarodowy Raj Historyczny Polski - przystanek na rynku w Czchowie - fot. J.Dębiec
  • Archiwum

Wytrzyszczka

Administrator.


PREZENTACJA MIEJSCOWOŚCI, OPRACOWANA I OPUBLIKOWANA NA ŁAMACH CZASU CZCHOWA W 2003 ROKU - ARCHIWUM

aktualizacja funkcji i nazwisk 04.10.2013.

Powierzchnia sołectwa – 484 ha

Liczba mieszkańców – 458 osób

Liczba domów mieszkalnych – 55

 

Radny RM reprezentujący

Wytrzyszczkę, Będzieszynę, Piaski-Drużków:

Ryszard Gałek z Piasków Drużkowa

Sołtys wsi Wytrzyszczka:

Józef Dziedzic

Parafia: Tropie

Proboszcz Parafii: ks. Piórek

 

 Dzieci uczęszczają do Szkoły Podstawowej w Wytrzyszczce, prowadzonej przez Stowarzyszenie Rozwoju Wsi Wytrzyszczka i Będzieszyna i następnie Gimnazjum w Czchowie.

Najdalej na południe wysunięta miejscowość gminy Czchów, położona na wzgórzu Głowacz nad lewym brzegiem Jeziora Czchowskiego. Podobnie jak sąsiednia Będzieszyna, jest wsią o górzystym ukształtowaniu terenu, dzięki temu turysta może tu liczyć na iście kalejdoskopowe widoki po przejściu kilkuset metrów w tą, bądź inną stronę wsi. Wschodnim skrajem miejscowości, tuż nad jeziorem biegnie trasa „99” (Kraków-Nowy Sącz). Południowa granica wsi to jednocześnie granica powiatów, kończy się gmina Czchów – powiat brzeski, a zaczynają Witowice – powiat sądecki. Tu też na niewielkim cyplu nad Jeziorem Czchowskim znajdują się ruiny legendarnego zamku zbójnickiego – Tropsztyn. Przeprawą promową można się udać do sąsiedniego Tropia, gdzie znajduje się pustelnia pierwszego polskiego świętego – Świerada. Historyczne wzmianki o Wytrzyszczce znajdujemy dopiero pod datą 1421, niemniej jest pewne, że osada istniała znacznie wcześniej. Nie mówiąc już o tym, że na terenie Wytrzyszczki archeolodzy dokopali się śladów prehistorycznego osadnictwa.

W górzystej części wsi możemy podziwiać jedne z najpiękniejszych panoram widokowych na Podkarpaciu.

 

 

ARCHEOLOGIA I DZIEJE WYTRZYSZCZKI – ZAMKU TROPSZTYN

 

Teren miejscowości Wytrzyszczka został już przebadany przez ekipę archeologów metodą Archeologicznego Zdjęcia Polski. Spenetrowano tę część miejscowości, która była dostępna do badań, czyli pola orne. W wyniku tych badań odkryto 4 stanowiska archeologiczne, w tym jedno z czasów prehistorycznych, jest nim znalezisko fragmentu krzemienia obrabianego ludzką ręką. Przedmiot ten jest datowany na okres epoki kamienia i stanowi najstarszy ślad pobytu człowieka na terenie dzisiejszej wsi Wytrzyszczka. Pozostałe znaleziska pochodzą z czasów średniowiecza.

Naprzeciw zamku zlokalizowano materiały związane zapewne z jakąś osadą towarzyszącą tej średniowiecznej warowni. Obecnie teren ten jest oddzielony od zamku drogą do Nowego Sącza, ale pamiętać należy, że jeszcze w początkach XX wieku droga z Jurkowa do Nowego Sącza biegła u stóp zamku od strony rzeki, zaś przed zamkiem od zachodu rozciągał się łagodny grzbiet, gdzie zapewne istniały zabudowania podzamcza. Być może, znalezione tu fragmenty naczyń nowożytnych to archeologiczne pozostałości po kilku drewnianych chałupach widocznych na Mapie Miega (1779-1782). Nie licząc archeologicznych badań powierzchniowych wykonanych w 1998 roku, dzieje archeologii Wytrzyszczki związane są tylko z badaniami zamku.

Pierwsze badania archeologiczne zostały przeprowadzone w ramach Karpackiej Ekspedycji Archeologicznej przez Andrzeja Żakiego w 1967 roku. Badania miały charakter zwiadowczy, wykonano przekop przez całą szerokość zamku, dwa małe wykopy sondażowe i wstępną inwentaryzację architektoniczną. Wydobyto wówczas m.in. szereg fragmentów renesansowych kafli piecowych zdobionych ornamentem roślinnym i motywem winnego grona z połowy XVI w. oraz liczne militaria (groty kusz).

Kiedy w 1970 roku Andrzej Bebesz kupił wzgórze zamkowe wraz z ruinami zamku, prowadził tam poszukiwawcze wykopy z których część materiału dotarła do Muzeum w Tarnowie (wpisane do księgi Muzealiów pod nr inw. MT-A 56). W maju 1981 roku niewielkie badania na zamku prowadzili archeolodzy z Pracownią Archeologiczno-Konserwatorską PKZ w Tarnowie. Oczyszczono i zadokumentowano wówczas stary profil wykopu A. Żakiego oraz dokonano weryfikacji rzutu zabudowy wzgórza zamkowego.

Od 1993 roku, na zlecenie właściciela inż. Andrzeja Witkowicza podjęte zostały kompleksowe badania archeologiczno-architektoniczno-historyczne prowadzone przez Eligiusza Dworaczyńskiego, Waldemara Niewaldę i Halinę Rojkowską. Wyniki tych badań stały się podstawą rekonstrukcji zamku w takim kształcie, jakim dziś widzimy go w malowniczej scenerii Jeziora Czchowskiego i zalesionych stoków wzgórz doliny Dunajca.

Dzieje tej średniowiecznej warowni, która była siedzibą i rezydencją rycerską, pełniącą zarówno funkcję mieszkalną jak i administracyjną w stosunku do ziem należących do właścicieli zamku oraz oczywiście funkcję obronną na niespokojnych terenach szlaku węgierskiego, opisano już dość szczegółowo w licznych publikacjach, w tym także w „Czasie Czchowa”. Wydaje się, że obecnie można się pokusić o stworzenie kalendarium dziejów zamku od jego powstania do czasów obecnych. Oczywiście urok nauk takich jak archeologia i historia polega na tym, że jest jeszcze wiele hipotez, niekiedy sprzecznych teorii oraz spraw do wyjaśnienia, które czekają na kolejnych badaczy, więc przedstawione tu koleje losów miejscowości i zamku mogą być jeszcze uzupełniane i uściślane.

 

2 połowa XII w. – właścicielami miejscowości św. Świerad są członkowie rodu pieczętującego się herbem Osmoróg (Gierałt)

1307 – Władysław Łokietek w obozie pod zamkiem w Chęcinach nadaje wieś Dzierżaniny Gniewomirowi synowi Zbrosława, dziedzica św. Świerada

1382 – dokument wymieniający Mikołaja ze Świerada

1390 – pojawia się nazwa Tropstein sugerująca istnienie zamku. Właścicielem jest Chebda z rodu Starych Koni

1404 – pojawiają się pierwsze wzmianki o zamku (castrum Rosteyn) w źródłach z XV w., wiele razy zamek nazywany jest Rostin, Roszten, Rosteyn.

1412 – dokument wymieniający budynki wzniesione na zamku przez wdowę po Chebdzie oraz nowe budowle planowane przez jego syna Andrzeja

1421 – Andrzej, syn Chebdy staje się jedynym właścicielem zamku – z nim wiąże się budowę wieży zamkowej

1421 – w aktach sądowych czchowskich po raz pierwszy wymienia się wsie tworzące „klucz Tropski” oraz potwierdzone jest prawo właściciela zamku do patronatu nad kościołem św. Świerada

1535 – zamek zostaje sprzedany Piotrowi Kmicie z Wiśnicza

1541 – nowymi właścicielami zamku zostają bracia Robkowscy

1556 – właścicielem zamku jest Dorota Gabańska córka Pawła Robkowskiego

1574 – najazd i zniszczenie zamku przez ród Wydżgów z Rożnowa

1606-1608 – notatka przy okazji wizytacji kościoła w Tropiu o zamku zniszczonym przez ekspedycję wojewodów sądeckich przeciwko rabusiom grasującym na Dunajcu

1615 – właścicielem zamku jest Samuel Stadnicki

1624 – zamek dostaje się w granice administracyjne miejscowości Wytrzyszczka, w dokumentach opisany jako zamek częściowo zapadły – czyli zniszczony. Właścicielem zamku jest Andrzej Zborowski

1813 – obraz austriackiego urzędnika cyrkularnego Emanuela z Kronbachu z widokiem ruin zamku

1830 – właścicielem Wytrzyszczki jest Feliks Dobrzyński

1824 – wg informacji konserwatora Tomkowicza z roku 1907 budynek zamkowy był jeszcze pod dachem i być może zamieszkały.

1847 – litografia wykonana przez Macieja Stęczyńskiego przedstawiająca zamek od strony północnej, plan katastralny z drogą biegnącą wzdłuż rzeki

1857 po lata 20-te XX w. – wieś wraz z ruinami zamku należy do rodziny Marasse

1863 – Szczęsny Morawski publikuje plan zamku i jego widok od strony północnej (plan wykonano przypuszczalnie w 1857 wtedy też Morawski planował badania archeologiczne na zamku)

1878-1880 – widok ruin zamku od strony południowej wykonany przez Napoleona Ordę

1907 – notatka o rozbieraniu kamieni z ruin zamku – sprawa ta była omawiana na posiedzeniu Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej 5 listopada

I Wojna Światowa – Austriacy budują na wzgórzu zamkowym okopy, do ich budowy używają także kamienia z ruin zamku

1931 – ruiny zamku bada Gabriel Leńczyk

1935 – Jan Gumiński wykonuje kolejną rysunkową interpretację planu zamku

1946, 31 lipiec – Andrzej Benesz na zamku w Nidzicy znajduje tubę z inkaskim pismem węzełkowym kipu

1967 – na zamku prowadzi badania Karpacka Ekspedycja Archeologiczna kierowana przez prof. Andrzeja Żakiego

1970 – Andrzej Benesz kupuje ruiny zamku

1976 – śmierć Andrzeja Benesza

1981 – badania archeologiczne Pracowni Archeologiczno Konserwatorskiej PKZ z Tarnowa

1993-2004 – interdyscyplinarne badania zamku i prace rekonstrukcyjne. Właścicielem i inspiratorem prac jest inż. Andrzej Witkowicz

 

Więcej danych o zamku w Wytrzyszczce można znaleźć w archiwalnych numerach Czasu Czchowa – rocznik XI, nr 1(98); nr 2(99); nr 3(100); nr 4-5 (101-102); nr 6(103).

 

oraz m.in.:

Helena LangerównaSystem obronny doliny Dunajca w XIV w.” Kraków 1929

Halina Rojkowska, Waldemar Niewalda „Wytrzyszczka. Ruiny zamku Tropsztyn /w/ Teka Komisji Urbanistyki i Architektury t. XXVIII (1996) s. 269-283. – tu dla zainteresowanych kompletna literatura dotycząca zamku.

 

Przygotował specjalnie dla Redakcji

Andrzej Szpunar

Muzeum Okręgowe w Tarnowie